آشنایی با انواع سازههای داربستی در صنعت ساختوساز
داربستها یکی از حیاتیترین و پرکاربردترین سازههای موقت در پروژههای عمرانی، ساختمانی و صنعتی هستند. این سازهها برای دسترسی ایمن کارگران به نقاط مرتفع، نگهداری مصالح و پشتیبانی از بخشهای در حال ساخت استفاده میشوند. بسته به نوع پروژه، ارتفاع، میزان باربری و شرایط محیطی، انواع مختلفی از سازههای داربستی طراحی و اجرا میشوند. در ادامه به بررسی مهمترین انواع داربستها میپردازیم:
۱. داربست فلزی لولهای (سنتی)
این نوع داربست که رایجترین مدل در ایران محسوب میشود، از لولههای فولادی گالوانیزه یا سیاه با قطر استاندارد (معمولاً ۴۸ میلیمتر) تشکیل شده است. اتصال این لولهها به یکدیگر توسط انواع «بست داربست» مانند بستهای ۴ پیچ، ۲ پیچ و گردان انجام میشود. انعطافپذیری بالا در اجرا، امکان پیادهسازی در نماهای پیچیده و قیمت مقرونبهصرفه از مزایای اصلی این نوع داربست است. کیفیت بستها در این سازه نقش بسیار مهمی در ایمنی نهایی ایفا میکند.
۲. داربستهای مدولار (چکشی، ستارهای و کاپلاک)
داربستهای مدولار یا پیشساخته، سیستمهایی نوین هستند که بدون نیاز به بستهای سنتی و پیچومهره، تنها با ضربه چکش و قرار گرفتن پینها در قفلها به هم متصل میشوند. سرعت نصب و باز کردن این داربستها بسیار بالاست و به دلیل توزیع یکنواخت بار، مقاومت و ظرفیت باربری فوقالعادهای دارند. از داربستهای مدولار بیشتر برای کفراژبندی سقفهای سنگین، پلسازی و پروژههای بزرگ صنعتی استفاده میشود.
۳. داربست معلق (Suspended Scaffolding)
در مواردی که امکان برپایی داربست از سطح زمین وجود ندارد (مانند برجهای بسیار بلند یا کار روی نمای ساختمانهای روی آب)، از داربست معلق استفاده میشود. این سازه توسط کابلهای فولادی مقاوم از بام یا قسمتهای بالایی ساختمان آویزان شده و به صورت یک پلتفرم متحرک، با کمک موتورهای الکتریکی یا سیستمهای دستی به بالا و پایین حرکت میکند. این مدل بیشتر برای شستشوی نما، رنگآمیزی و تعمیرات موضعی کاربرد دارد.
۴. داربست متحرک یا چرخدار (Rolling Scaffolding)
برای پروژههای کوتاهمدت و کارهایی که نیاز به جابهجایی مداوم دارند (مانند رنگآمیزی سقف سالنها، نصب سیستمهای روشنایی و گچکاری)، داربست متحرک بهترین گزینه است. این سازهها در پایههای خود دارای چرخهای ترمزدار هستند. کارگران میتوانند به راحتی داربست را جابهجا کرده و پس از رسیدن به نقطه مورد نظر، با قفل کردن چرخها، پایداری سازه را تضمین کنند. البته ارتفاع این داربستها به دلیل محدودیتهای ایمنی نباید خیلی زیاد باشد.
۵. داربست یکطرفه و دوطرفه
داربستهای یکطرفه معمولاً برای کارهای بنایی و آجرچینی استفاده میشوند و یک سمت آنها به دیوار تکیه دارد. اما داربستهای دوطرفه (یا مستقل) کاملاً روی پایههای خود استوار هستند و نیازی به تکیهگاه ندارند. از داربستهای دوطرفه بیشتر برای سنگکاری نما استفاده میشود، زیرا فاصله ایجاد شده به کارگر اجازه میدهد به راحتی مصالح را جابهجا کند.
نتیجهگیری
انتخاب نوع داربست مستقیماً به ابعاد پروژه، بودجه و نیازهای ایمنی بستگی دارد. اما فارغ از نوع سازه، آنچه پایداری و امنیت جان کارگران را تضمین میکند، استفاده از متریال درجه یک و بستها و لولههای استاندارد است. بازرسی دورهای اتصالات و اطمینان از سلامت پایهها، کفشکها و مفاصل، شرط اصلی موفقیت در هر عملیات داربستبندی است.